Nhiễm trùng đường tiểu (NTĐT) là
bệnh lý phổ biến mà hầu như ai cũng ít nhất một lần gặp phải. Tuy
nhiên, ở trẻ em đường tiểu dễ bị nhiễm khuẩn hơn do sức đề kháng yếu
hoặc có dị tật ở hệ tiết niệu. Bệnh không biểu hiện rõ ràng nhưng diễn
tiến âm thầm, nếu không điều trị kịp thời sẽ dẫn đến suy thận, ảnh
hưởng nghiêm trọng tới sức khỏe của trẻ sau này.
Bé gái dễ nhiễm hơn bé trai
Thận
tạo nước tiểu, sau đó dẫn qua niệu quản xuống bàng quang và được trữ ở
đó, được đẩy được ra bên ngoài qua niệu đạo khi chúng ta đi tiểu. Nhiễm
trùng tiểu là do vi khuẩn gây ra khi chúng xâm nhập vào nước tiểu. Hầu
hết là do những vi khuẩn bình thường sống trong ruột. Những vi trùng
này không gây hại gì khi ở trong ruột, nhưng chúng có thể gây nhiễm
trùng một khi chúng xâm nhập vào những cơ quan khác của cơ thể. Một số
vi khuẩn nằm xung quanh hậu môn sau khi đại tiện, đôi khi chúng có thể
băng qua niệu đạo vào bàng quang. Các vi khuẩn này vào nước tiểu sinh
sản nhanh chóng và gây nhiễm trùng tiểu. Nhiễm trùng thường chỉ ở bàng
quang gọi là viêm bàng quang, nhưng chúng có thể đi cao hơn lên thận
gây viêm thận.
Bệnh
hay gặp ở bé gái hơn bé trai vì đường tiểu nữ ngắn, vi khuẩn dễ dàng từ
ngoài đi ngược vào niệu đạo lên bàng quang gây viêm bàng quang, rồi từ
bàng quang theo niệu quản lên thận gây viêm đài bể thận. Nhiễm trùng
vùng âm hộ ở nữ cũng dễ dẫn đến nhiễm trùng tiểu vì lỗ tiểu và lỗ âm hộ
ở kế bên nhau. Người ta thường thấy hai bệnh này đi cùng nhau ở những
bé gái hay ngồi lê la dưới đất mà không mặc quần áo hay vải quần quá
mỏng. Ngoài ra, các bà mẹ khi làm vệ sinh cho con gái thường hay có
thói quen lau chùi từ dưới lên trên (khi trẻ ở tư thế nằm) tức là từ
sau ra trước. Chính động tác này đã vô tình đem vi khuẩn từ hậu môn ra
lỗ tiểu và lỗ âm hộ. Do đó, đa số các nhiễm trùng tiểu đều do vi khuẩn
E.coli có rất nhiều trong phân gây ra.
Ở bé trai, nhiễm khuẩn hay
gặp trong trường hợp có dị dạng đường tiểu, phần da của bộ phận dẫn
tiểu bị túm lại, lỗ tiểu nhỏ. Khi đi tiểu, nước không ra được ngay mà ứ
lại, đầu ra bị phồng lên thành một cục giống bong bóng. Chỉ đến khi
nước tiểu căng quá mới xì ra, lúc theo hướng này, lúc theo hướng kia.
Ngoài
ra, ở những trẻ bị nhiễm giun kim không được điều trị thì chính giun
kim là tác nhân đem vi khuẩn từ hậu môn ra phía trước hoặc khi trẻ có
hành vi lấy tay gãi ngứa vùng hậu môn và bộ phận sinh dục do bị nhiễm
giun kim.
Dấu hiệu cần để phát hiện bệnh
Những
trẻ em nhỏ và trẻ sơ sinh có thể có nhiều triệu chứng như: Sốt, nôn hay
tiêu chảy, ngủ gà, quấy khóc, ăn kém, đau bụng, đi tiểu ra máu... Ở trẻ
sơ sinh, triệu chứng thường không rõ ràng. Do vậy, khi phát hiện trẻ
sốt mà không rõ nguyên nhân, sốt kéo dài, bỏ bú, rối loạn tiêu hóa...
thì phải đưa tới bệnh viện vì có khả năng trẻ đã bị bệnh nhiễm trùng
tiểu.
Ở trẻ lớn hơn, triệu chứng của bệnh thể hiện rõ hơn: Trẻ
muốn đi tiểu mà không đi được hoặc trẻ thường xuyên tiểu són, tiểu lắt
nhắt, tiểu gắt. Kiểm tra nước tiểu của trẻ, phát hiện có màu đục, thậm
chí có trẻ tiểu ra máu. Một số trường hợp có thể kèm theo sốt, đau
bụng, đau hông lưng. Ðái dầm ở một đứa trẻ từ trước tới nay tiểu bình
thường cũng có thể là một triệu chứng của nhiễm trùng tiểu.
Điều trị cho bệnh nhi bị nhiễm trùng đường tiểu tại Bệnh viện Bạch Mai. Ảnh: N.Hà |
Biến chứng ở thận
NTĐT
là bệnh gây nguy hiểm do biến chứng thường gặp là sẹo thận. Nếu không
được phát hiện và điều trị dứt điểm bệnh sẽ nặng hơn. Sau mỗi đợt nhiễm
trùng tiểu nặng hoặc nhiễm trùng tiểu tái phát nhiều lần, nhiều trẻ sẽ
bị tổn thương ở thận dưới dạng sẹo thận dẫn đến suy thận mạn sau này.
Phòng bệnh như thế nào?
Để
phòng ngừa NTĐT, ở trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ em gái, sau mỗi lần đi
tiêu, đi tiểu nên vệ sinh và lau chùi đúng cách, không lau từ sau ra
trước, do lỗ tiểu ở phía trước và hậu môn nằm phía sau. Động tác làm vệ
sinh phải lau từ trước ra sau để không đưa vi khuẩn từ đường tiêu hóa
vào đường niệu. Ngoài ra, các bà mẹ nên thường xuyên kiểm tra tã lót và
nên thay tã ngay sau khi bé đi tiêu, đi tiểu. Cho trẻ nhỏ uống đủ nước.
Đối
với trẻ lớn hơn cần nhắc nhở trẻ không nên nhịn tiểu và nhịn uống nước.
Bởi nước tiểu gồm các chất cơ thể cần thải ra ngoài, khi bị ứ trong
bàng quang các chất này sẽ là môi trường cho vi khuẩn dễ xâm nhập vào
cơ thể và gây nhiễm trùng tiểu. Ngoài ra, uống nhiều nước sẽ giúp thận
thải tốt các chất bã... Đối với những trẻ bị nhiễm giun kim cần điều
trị ngay.
NTĐT nếu phát hiện sớm có thể được điều trị khỏi
bằng kháng sinh theo chỉ định của bác sĩ. Những trẻ có dị dạng đường
tiểu, dị dạng bàng quang khiến nước tiểu trào ngược lên thận, có thể
phải cần đến can thiệp phẫu thuật để điều chỉnh lại. Do đó các bậc cha
mẹ nếu thấy trẻ có các dấu hiệu của bệnh cần cho cho trẻ đến cơ sở y tế
để các bác sĩ khám và có chỉ định điều trị thích hợp.
Bác sĩ Trọng Nghĩa
